Mar 31

Genitiv – czwarty przypadek po gruzińsku

Czwarty przypadek po gruzińsku – Genitiv – kiedy się przydaje, jak się odmienia i dlaczego jest ulubionym obcokrajowców? Dowiesz się tego z mojego tekstu.

4 przypadek po gruzińsku – kiedy się przydaje?

Zgodnie z obietnicą, Genitiv odpowiada na pytania kogo? czego?. Tym samym pod względem znaczenia wskazuje na przynależność rzeczy i osób. Wszelkie sformułowania typu „samochód Salome” (სალომეს მანქანა) stworzymy właśnie przy pomocy tego przypadka. Co ciekawe, gruziński okazuje się bardzo naturalistycznym językiem, kiedy poznajemy Genitiv. Wszelkie określenia soków, rodzajów mięs itp. również tworzymy w ten sposób. To znaczy, że wołowina po gruzińsku to dosłownie mięso krowy, a sok pomarańczowy to sok pomarańczy. Jeśli ciekawią Cie inne przypadki, wpadnij tutaj.

Na zastosowanie genitivu możemy spojrzeć jeszcze pod względem gramatycznym.

Znajdziemy go we wszystkich konstrukcjach, w których rzeczownik określa rzeczownik. Inaczej mówiąc, kiedy jeden rzeczownik postanawia stać się określeniem innego rzeczownika i oddać mu najważniejszą rolę w wyrażeniu, podobnie jak to miało miejsce w powyższych przykładach (mięso krowy, samochód Salome).

Jak plasuje się gentiv na tle innych przypadków? Jest czwarty w kolejności, po nominativie, egrativie i dativie. Czyli idealne wytchnienie w połowie nauki. Proste prawda?

Jeśli znamy i rozumiemy zastosowanie genitivu, nadszedł czas na naukę odmiany.

Charakterystycznymi końcówkami tego przypadka są -ის, -ს. W zależności od ostatniej litery rzeczownika wybieramy pierwszą lub drugą. Zasada jest dość prosta:

  1. W przypadku rzeczowników zakończonych na -ი, -ა, -ე te litery znikają ze słów, a na ich miejsce wkracza końcówka -ის. Zasada nie dotyczy imion
  2. W przypadku rzeczowników zakończonych na -ო, -უ dodajemy druga opcję, czyli -ს oraz żadna litera nie znika ze słowa. Jeśli znacie już odmianę w dativie, pewnie zauważyliście, że słowa zakończone na te litery w obu przypadkach wyglądają tak samo. Jak je rozróżnić? Z kontekstu, ponieważ na szczęście zastosowanie obu przypadków znacznie się od siebie różni.
  3. Przedostatnia grupa to imiona. W tym przypadku, nie zważając na powyższe zasady, nie ucinamy -ა, -ე jeśli są ostatnimi literami w imieniu. Jeśli macie problem z zapamiętaniem tej zasady, pomyślcie, że gruzińskie imiona są tak ważne, że nie pozwalają sobie na żadne ingerencje. Niektórym takie skojarzenie pomaga 🙂
  4. Ostatnia grupa rzeczowników to te, które w ostatniej sylabie mają litery ლ, მ, ნ lub რ, a przed nimi stoją ა lub ე. Wtedy w większości takich słów wspomniane samogłoski znikają, np. რესტორანი – რესტორნის (restauracja – restauracji). W niektórych słowach wypada również litera ო jeśli jest umieszczona przed ostatnią sylabą.

To tyle, jeśli chodzi o rzeczowniki. Przyznaję, że proste znaczenie i zastosowanie nie w pełni idzie w parze z małą liczbą wyjątków, choć same zasady nie są trudne.

Odmiana innych części mowy przez ten przypadek po gruzińsku

Dobra wiadomością jest to, że przymiotniki jeśli odmieniane same, bez rzeczowników, zachowują się dokładnie w ten sam sposób. O jakich sytuacjach mówimy? Na przykład, kiedy rzeczownik pozostaje w domyśle:

– Której dziewczyny jest ten samochód?

– Młodej.

Wtedy słowo „młodej” oznacza „młodej dziewczyny”, a wiemy to z poprzedniego pytania.

Jeśli przymiotnik stoi w zdaniu razem z rzeczownikiem, wtedy praktycznie zostawiamy go w takiej formie, w jakiej jest w mianowniku bez względu na jego końcówkę, np.

დიდი გოგოს მაგიდა – stół dużej dziewczyny (didi gogos magida)

პატარა ბავშვის თამაში – zabawka małego dziecka (p’at’ara bawszwis tamaszi)

Na pewno zwróciliście już uwagę, że określenia w genitivie stoją w innym miejscu niż po polsku – w przypadku standardowych określeń konstrukcje z genitivem będą stały przed głównym rzeczownikiem. Co ważne, określenia rzeczownika w genitivie znajdują się przed nim (wszystkie liczebniki, przymiotniki i zaimki), podobnie jak to ma miejsce w przypadku stołu dużej dziewczyny i zabawki małego dziecka.

Jakie to niestandardowe? Wszelkie utarte zwroty, np. dzień dobry (დილა მშვიდობისა, საღამო მშვიდობისა itd.). W tych konstrukcjach używamy połączenia genitivem dwóch rzeczowników – pory dnia oraz słowa pokój (w kontekście „pokój na ziemi”, a nie „duży pokój” oczywiście), ale słowo określające jest drugim.

Kolejna dobra wiadomość:

liczebniki odmieniają się tak samo, jak przymiotniki. Do tego zaimki wskazujące (ten, ta, to itd.) odmieniane razem z rzeczownikiem wyglądają podobnie, jak w każdym innym przypadku poza nominativem, czyli odpowiednio:

ეს -> ამ, np. ამ პატარა ბავშვის თამაში (zabawka tego małego dziecka)

ის -> იმ, np. იმ დიდი გოგოს მაგიდა (stół tamtej dużej dziewczyny)

Zostały nam jeszcze zaimki dzierżawcze odmieniane razem z rzeczownikiem, które praktycznie mają taką samą formę jak w nominativie, np.

ჩემი გოგოს მაგიდა – stół mojej dziewczyny/córki (ciemi gogos magida)

შენი ბავშვის თამაში – zabawka twojego dziecka (szeni bawszwis tamaszi)

A jak zadajemy pytania o określenia w genitivie? Odpowiednio ვისი – od słowa ვინ – oraz რისი od słowa რა.

To tyle teorii. Jedyne, co pozostaje, to zastosować nową wiedzę „w akcji”, chociażby poprzez ułożenie 10 zdań z tymi konstrukcjami.

Znasz kogoś, komu może się przydać ten tekst – podziel się z nimi! Możesz mnie też znaleźć na Facebooku i Instagramie.

Leave a reply

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *